Biến trở là linh kiện quen thuộc trong nhiều thiết bị điện tử. Vậy cách mắc biến trở 3 chân vào mạch điện được thực hiện như thế nào? Làm sao để đo giá trị biến trở chính xác bằng đồng hồ vạn năng? Ngay trong bài viết này, bạn sẽ tìm thấy hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu để có thể tự thực hiện.
Giới thiệu chung về biến trở
Trước khi tìm hiểu cách mắc biến trở 3 chân, chúng ta cần nắm qua những kiến thức cơ bản về linh kiện này. Biến trở, hay còn gọi là chiết áp, là một linh kiện điện tử có khả năng thay đổi giá trị điện trở theo ý muốn, thường được dùng để điều chỉnh hoạt động của các mạch điện.
Một biến trở tiêu chuẩn có 3 chân: hai chân ngoài nối trực tiếp với mạch điện, còn chân giữa (chân trượt) đóng vai trò như cần gạt, giúp thay đổi điện trở trong phạm vi nhất định.
Hiện nay có nhiều loại biến trở phổ biến như: biến trở tay quay, biến trở con chạy, biến trở than và biến trở dây cuốn. Tất cả đều hoạt động như một bộ chia áp và được ứng dụng rộng rãi trong thực tế.
Biến trở thường được dùng để điều chỉnh âm lượng radio, thay đổi độ sáng của bóng đèn, màn hình tivi, máy tính… Ngoài ra, chúng cũng xuất hiện trong nhiều thiết bị công nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và điều chỉnh thông số kỹ thuật.
Xem thêm: Mạch Chỉnh Lưu Cầu Có Tụ Lọc: Đặc Điểm Và Ứng Dụng
Hướng dẫn cách mắc biến trở 3 chân
Trong bài viết này, chúng ta sẽ thực hành cách mắc biến trở 3 chân để điều khiển âm lượng – đây là ứng dụng phổ biến và dễ hình dung nhất. Khi nắm vững cách nối dây cho trường hợp này, bạn hoàn toàn có thể áp dụng tương tự cho những ứng dụng khác của biến trở. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từng bước:
Bước 1: Xác định 3 chân của biến trở
Trước tiên, hãy đặt biến trở sao cho núm vặn hướng lên trần nhà, còn 3 chân hướng về phía bạn. Lúc này, bạn sẽ thấy từ trái qua phải lần lượt là chân số 1 – chân số 2 – chân số 3. Việc ghi nhớ thứ tự chân là rất quan trọng vì chỉ cần đảo ngược vị trí cũng sẽ làm biến trở hoạt động sai hoặc không có tác dụng.
Bước 2: Nối đất chân số 1
Trong mạch điều khiển âm lượng, chân số 1 của biến trở sẽ được nối với mass (đất). Bạn hàn một đầu dây điện với chân số 1, đầu còn lại nối với mass của mạch điện tử. Khi thao tác, hãy chọn vị trí gọn gàng và chiều dài dây phù hợp để cố định biến trở trên khung máy. Tiếp tục dùng mỏ hàn cố định hai đầu nối thật chắc chắn. Khi núm vặn ở mức tối thiểu, nhờ có kết nối này mà điện áp sẽ trở về gần 0.
Bước 3: Nối chân số 2 vào đầu ra của mạch
Sau khi hoàn thành bước nối đất, tiếp theo bạn tiến hành hàn dây cho chân số 2. Đây là chân trượt (wiper) – tức là đầu vào chính của biến trở. Chân số 2 sẽ được nối trực tiếp với đầu ra của mạch điện. Để mạch hoạt động ổn định, cần dùng mỏ hàn gọn gàng, tránh để dây bị hở hoặc lỏng gây nhiễu tín hiệu.
Bước 4: Nối chân số 3 với đầu vào của mạch
Tiếp đến, bạn nối chân số 3 – vốn là đầu ra của biến trở – với đầu vào của mạch điện. Thao tác này được thực hiện tương tự như với chân số 2, đảm bảo mối hàn chắc chắn và dây được sắp xếp gọn gàng, tránh chạm chập với các linh kiện khác trong mạch.
Bước 5: Kiểm tra biến trở sau khi mắc
Hoàn thành cả 3 mối nối, bạn cần kiểm tra lại biến trở trước khi đưa vào sử dụng. Hãy dùng vôn kế hoặc đồng hồ vạn năng để đo. Đặt que đo vào đầu vào và đầu ra của biến trở, sau đó xoay núm điều chỉnh. Nếu giá trị điện áp thay đổi theo thao tác vặn núm thì chứng tỏ bạn đã mắc biến trở thành công. Ngược lại, nếu đồng hồ không hiển thị sự thay đổi, hãy kiểm tra lại các mối hàn xem có bị hở, ngược cực hay chạm chập không.
Lưu ý quan trọng: Trước khi tiến hành mắc biến trở vào mạch điện để điều chỉnh dòng điện, bạn nên xoay biến trở về giá trị lớn nhất. Cách này sẽ giúp cường độ dòng điện qua mạch ở mức nhỏ nhất trong lần khởi động đầu tiên, hạn chế rủi ro và tránh gây hư hỏng cho các thiết bị khác trong mạch.
Xem thêm: Nguyên Nhân Khiến Cầu Nhiệt Nhiệt Của Quạt Điện Bị Hỏng
3 cách đo biến trở bằng đồng hồ vạn năng
Bên cạnh việc hướng dẫn bạn cách mắc biến trở 3 chân, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn cách đo và kiểm tra biến trở. Trong quá trình sử dụng, không ít lần bạn bắt gặp tình huống không hoạt động hoặc sai sót. Để biết biến trở đúng hay sai, có hoạt động ổn định hay không, người ta thường sử dụng đồng hồ vạn năng để kiểm tra. Theo đó, có 3 cách kiểm tra như sau:
Phương pháp đo thứ nhất
Trước khi thực hiện, bạn cần chuẩn bị: 01 đồng hồ vạn năng (VOM) và 01 biến trở đã biết giá trị định mức điện trở. Việc đo kiểm tra biến trở bằng VOM cũng khá đơn giản, gần giống như thao tác khi bạn thực hiện cách mắc biến trở 3 chân vào mạch điện. Các bước cụ thể như sau:
Bước 1: Chọn thang đo điện trở phù hợp. Trên đồng hồ vạn năng, hãy chọn thang đo điện trở cao hơn giá trị định mức của biến trở. Ví dụ: nếu biến trở có định mức 1.000Ω (1kΩ), bạn cần đặt đồng hồ ở thang đo 10.000Ω (10kΩ) để phép đo chính xác và tránh quá tải.
Bước 2: Nối que đo với 2 chân của biến trở. Dùng hai đầu dò của đồng hồ VOM kẹp vào hai chân của biến trở theo đúng vị trí như hình minh họa. Đảm bảo tiếp xúc chắc chắn, không lỏng lẻo để kết quả đo được ổn định.
Bước 3: Xoay núm chiết áp và quan sát kết quả. Tiến hành xoay núm điều chỉnh của biến trở. Nếu kim đồng hồ hoặc màn hình hiển thị thay đổi giá trị điện trở từ cao xuống thấp (hoặc ngược lại từ thấp lên cao), chứng tỏ biến trở hoạt động bình thường. Ngược lại, nếu khi xoay mà giá trị điện trở vẫn giữ nguyên, không có sự thay đổi, nghĩa là biến trở đã hỏng và cần thay mới.
Phương pháp đo thứ hai
Dụng cụ cần chuẩn bị: 01 đồng hồ vạn năng (VOM), 01 biến trở cần kiểm tra, và 01 pin 9V hoặc một nguồn điện DC tương đương.
Bước 1: Chọn chế độ đo điện áp DC. Trên đồng hồ vạn năng, hãy xoay núm để chọn chế độ đo điện áp một chiều (DCV). Việc này giúp theo dõi sự thay đổi điện áp khi xoay núm biến trở.
Bước 2: Nối que đo với chân biến trở. Kết nối hai đầu dò của đồng hồ vào hai chân của biến trở theo sơ đồ minh họa. Hãy đảm bảo mối tiếp xúc chắc chắn để số đo không bị sai lệch.
Bước 3: Xoay núm và quan sát kết quả. Tiến hành xoay núm điều chỉnh của biến trở. Nếu biến trở còn hoạt động tốt, bạn sẽ thấy điện áp DC hiển thị trên đồng hồ thay đổi liên tục từ cao xuống thấp hoặc ngược lại từ thấp lên cao. Ngược lại, nếu giá trị điện áp không thay đổi, điều đó chứng tỏ biến trở đã hỏng và cần được thay thế.
Xem thêm: Nguyên Nhân Khiến Cầu Nhiệt Nhiệt Của Quạt Điện Bị Hỏng
Phương pháp đo thứ ba
Thiết bị cần chuẩn bị: 01 đồng hồ vạn năng, 01 biến trở cần kiểm tra, 01 biến áp hạ áp và 01 bóng đèn 12V.
Bước 1: Kết nối mạch thử. Tiến hành nối dây giữa các thiết bị theo sơ đồ minh họa, đảm bảo đúng cực và chắc chắn để tránh chập mạch.
Bước 2: Xoay núm biến trở và quan sát đèn. Vặn núm chiết áp từ từ. Nếu biến trở hoạt động tốt, cường độ sáng của bóng đèn sẽ thay đổi từ sáng mạnh sang mờ dần hoặc ngược lại từ mờ lên sáng. Ngược lại, nếu độ sáng không thay đổi, chứng tỏ biến trở đã hỏng, cần thay thế.
Lưu ý: Để kết quả kiểm tra chính xác nhất, bạn nên sử dụng các dòng đồng hồ vạn năng chất lượng cao. Một số mẫu được nhiều kỹ thuật viên tin dùng có thể kể đến như Kyoritsu 1009, Kyoritsu 1018H hay Kyoritsu 1021R. Đây đều là thiết bị đo điện tử của thương hiệu Kyoritsu nổi tiếng, đảm bảo độ bền và độ chính xác cao trong công việc.
Như vậy bài viết của Kỹ Thuật Phần Cứng đã hướng dẫn bạn cách mắc biến trở 3 chân và cách đo biến trở. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào khác, hãy liên hệ với chuyên trang chúng tôi để được giải đáp.
Xem thêm: Cảm Biến Tiệm Cận Là Gì? Nguyên Lý Hoạt Động Và Ứng Dụng Thực Tế
